Metformin

Podstawowe informacje o leku Metformin

• INN (nazwa międzynarodowa): metformina (Metforminum), w postaci chlorowodorku
• Klasa: biguanidy, doustne środki obniżające poziom cukru we krwi
• Klasyfikacja ATC: A10BA02
• Oferta sklepu: tabletki zawierające 500, 850 lub 1000 mg, zestawy od 30 do 360 sztuk
• Znane nazwy handlowe: Glucophage, Siofor, Metformax
• Główne wskazanie: cukrzyca typu 2 u dorosłych

Metformin w codziennej terapii cukrzycy

Od wielu lat metformina, substancja czynna leku Metformin, jest lekiem, od którego rozpoczyna się farmakologiczne leczenie cukrzycy typu 2. Wynika to z kilku cech: jest tania, dobrze poznana, nie zwiększa masy ciała i, stosowana samodzielnie, rzadko wywołuje niedocukrzenie. Zalecenia towarzystw diabetologicznych wskazują ją jako terapię pierwszego rzutu u większości chorych, o ile nie ma przeciwwskazań. Lek nie zastępuje diety ani aktywności fizycznej, lecz działa razem z nimi.

Zamawianie leku Metformin w internecie

Chorzy na cukrzycę przyjmują lek przewlekle, więc regularne uzupełnianie zapasu ma znaczenie. W naszej aptece zamówisz tabletki bez recepty, wybierając moc oraz liczbę sztuk, a paczkę otrzymasz w nieoznakowanym opakowaniu. Czas realizacji to 9–21 dni, dlatego nowe zamówienie warto złożyć, gdy w domu zostaje jeszcze zapas na kilka tygodni. Zakup bez recepty nie zwalnia z kontroli lekarskiej: glikemię, kreatyninę i hemoglobinę glikowaną trzeba badać regularnie.

Metformin: wybór mocy i wielkości opakowania

Najpierw trzeba ustalić z lekarzem właściwą dawkę dobową, a dopiero potem dobrać tabletki, tak aby uniknąć łamania i niepotrzebnego łączenia kilku opakowań. Mniejsze opakowania nadają się na początek, gdy sprawdza się tolerancję leku. Większe są wygodne przy stabilnej, długotrwałej terapii, bo zmniejszają liczbę zamówień. Ważna jest też data ważności: nie warto gromadzić ilości, których nie da się zużyć przed upływem terminu ważności.

Jak lek jest oceniany przez osoby go stosujące

Pacjenci najczęściej wspominają o okresie przyzwyczajania się do leku Metformin. Pierwsze tygodnie bywają niekomfortowe, bo pojawiają się wzdęcia, luźne stolce czy nudności, ale u wielu osób objawy słabną, gdy dawkę zwiększa się powoli. Doceniana jest przede wszystkim stabilizacja stężenia glukozy na czczo oraz brak przyrostu masy ciała. Niektórzy zauważają zmniejszenie apetytu lub niewielki spadek wagi. Metaliczny posmak w ustach jest częstą skargą, zwykle niegroźną.

Wskazania do stosowania leku Metformin

Podstawowym zastosowaniem jest cukrzyca typu 2, szczególnie u osób z nadwagą lub otyłością, u których dieta i ruch nie doprowadziły do prawidłowej glikemii. Metforminę można stosować jako jedyny lek albo w połączeniu z innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną. Dzieci od 10. roku życia mogą ją otrzymać zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego, ale wyłącznie pod kontrolą lekarza. Metforminę stosuje się również w zespole policystycznych jajników; status tego wskazania zależy od konkretnego preparatu. Leczenie wymaga indywidualnej decyzji lekarza.

Jak działa metformina zawarta w leku Metformin

Mechanizm jest wielokierunkowy. Główny skutek to przyhamowanie produkcji cukru przez wątrobę (glukoneogenezy) oraz lepsze zużycie glukozy w mięśniach, a więc większa wrażliwość organizmu na własną insulinę. W jelitach lek nieco zmniejsza wchłanianie węglowodanów. Zakłada się, że część działania wiąże się z aktywacją enzymu AMPK, jednak szczegóły wciąż są badane. Ponieważ metformina nie pobudza trzustki do wyrzutu insuliny, nie powoduje nagłych spadków cukru, o ile nie jest łączona z lekami, które to robią.

Farmakokinetyka metforminy

Z przewodu pokarmowego przenika mniej więcej połowa przyjętej dawki, a najwyższe stężenie osiąga się po około 2,5 godziny. Pokarm nieco opóźnia i zmniejsza wchłanianie, co nie ma większego znaczenia klinicznego. Metformina nie wiąże się z białkami osocza i nie jest metabolizowana w wątrobie. Wydalana jest w postaci niezmienionej przez nerki, a okres półtrwania w osoczu wynosi mniej więcej 6 godzin. Z tego powodu jakakolwiek poważna niewydolność nerek prowadzi do kumulacji leku i zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej.

Metformin a styl życia

Skuteczność leczenia cukrzycy zależy tylko częściowo od tabletek. Zmniejszenie masy ciała o kilka procent, ruch wykonywany kilka razy w tygodniu i ograniczenie cukrów prostych potrafią obniżyć glikemię w stopniu porównywalnym z działaniem leku. Dlatego lekarze traktują metforminę jako uzupełnienie, a nie zwolnienie z diety. Warto też regularnie badać hemoglobinę glikowaną, co pozwala ocenić średnią kontrolę cukru z ostatnich miesięcy, oraz pilnować ciśnienia i stężenia cholesterolu.

Wersje o przedłużonym uwalnianiu

Obok zwykłych tabletek istnieją formy o przedłużonym uwalnianiu, przyjmowane zwykle raz dziennie wieczorem. Nie można ich kruszyć ani przepoławiać. Bywają lepiej tolerowane przez osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym, ale przejście na nie powinno być uzgodnione z lekarzem, który uwzględni dotychczasową dawkę dobową oraz dawkowanie konkretnego preparatu.

Dawkowanie leku Metformin

Typowy schemat

Leczenie zwykle zaczyna się od 500 mg lub 850 mg dwa albo trzy razy na dobę, w trakcie posiłków lub po nich. Po 10–15 dniach dawkę dostosowuje się do wyników glikemii. Stopniowe zwiększanie poprawia tolerancję żołądkowo-jelitową. Największa dawka dobowa to 3000 mg, podzielona na trzy przyjęcia. Tabletki połyka się w całości, popijając wodą. Gdy pominie się dawkę, nie przyjmuje się podwójnej przy następnym posiłku.

Szczególne sytuacje

Jak ułożyć dzień z lekiem Metformin

Najwygodniej powiązać przyjmowanie tabletek ze stałymi posiłkami: śniadania i kolacji, a przy trzech dawkach także obiadu. Stała pora ułatwia pamiętanie i stabilizuje poziom leku we krwi. Pominiętej dawki nie nadrabia się podwójną porcją. Osoby jeżdżące w delegacje powinny zabierać zapas na kilka dni więcej, niż wynosi plan podróży.

Przeciwwskazania do stosowania leku Metformin

Metforminy nie wolno stosować przy nadwrażliwości na tę substancję, w kwasicy ketonowej i śpiączce cukrzycowej, przy ciężkiej niewydolności nerek (eGFR poniżej 30) oraz w ostrych stanach, które mogą zaburzyć czynność nerek, takich jak odwodnienie, ciężkie zakażenie czy wstrząs. Przeciwwskazane są też choroby powodujące niedotlenienie tkanek, na przykład niedawny zawał serca, ciężka niewydolność krążenia lub oddechowa, a także niewydolność wątroby i ostre zatrucie alkoholem. Przed zabiegami operacyjnymi i podaniem środka cieniującego decyzję o czasowym odstawieniu podejmuje lekarz.

Skutki uboczne leku Metformin

Częste

Najczęściej dotyczą przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha i utrata apetytu. Pojawia się również metaliczny smak w ustach. Zwykle występują na początku terapii i mijają samoistnie, a przyjmowanie tabletek w trakcie jedzenia je łagodzi.

Inne ważne działania niepożądane

Kwasica mleczanowa to rzadkie, lecz groźne powikłanie. Jej objawy to nasilone osłabienie, bóle mięśni, trudności w oddychaniu, ból brzucha i obniżenie temperatury ciała, i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Zmniejszenie stężenia lub niedobór witaminy B12 jest częstym działaniem niepożądanym, którego ryzyko rośnie z dawką i czasem leczenia. Przy objawach niedokrwistości lub neuropatii należy oznaczyć jej stężenie. Zaburzenia czynności wątroby i reakcje skórne zdarzają się bardzo rzadko.

Interakcje leku Metformin

Alkohol zwiększa ryzyko kwasicy mleczanowej, dlatego należy go unikać. Jodowe środki kontrastowe mogą pogorszyć pracę nerek i wymagają czasowego odstawienia metforminy. Niektóre leki zwiększają jej stężenie, jak cymetydyna czy dolutegrawir, a inne osłabiają kontrolę glikemii, na przykład glikokortykosteroidy, leki moczopędne pętlowe i część leków sympatykomimetycznych. Łączenie z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika wymaga uwagi, bo zwiększa ryzyko niedocukrzenia i może wymagać zmniejszenia ich dawek.

Inne leki przeciwcukrzycowe

Możliwe alternatywy

Gdy metformina jest nietolerowana lub przeciwwskazana, rozważa się inhibitory SGLT2 (flozyny), agonistów receptora GLP-1, inhibitory DPP-4 albo pochodne sulfonylomocznika. Wybór zależy od chorób współistniejących, masy ciała i czynności nerek. Formy o przedłużonym uwalnianiu często lepiej tolerują osoby z dolegliwościami jelitowymi.

Zalety i ograniczenia leku Metformin

Do zalet należą długa historia stosowania, niski koszt, neutralny wpływ na masę ciała i mała skłonność do hipoglikemii. Ograniczeniem są objawy ze strony przewodu pokarmowego oraz konieczność kontrolowania nerek. Nie jest to lek na każdy etap choroby, bo z czasem wielu chorych wymaga leczenia skojarzonego.

Dane z badań

Najważniejszym źródłem wiedzy jest brytyjskie badanie UKPDS, w którym u otyłych chorych z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 2 metformina ograniczyła ryzyko powikłań w porównaniu z samą dietą. Dalsze obserwacje potwierdziły jej przydatność w ogólnej strategii leczenia. Trwają badania nad innymi zastosowaniami metforminy. Niektóre preparaty mają również zarejestrowane wskazania obejmujące stan przedcukrzycowy lub zespół policystycznych jajników.

Sytuacje szczególne

Podczas ciąży cukrzycę zwykle leczy się insuliną, ale w niektórych przypadkach lekarz może zadecydować inaczej, dlatego zajście w ciążę trzeba zgłosić diabetologowi. W czasie karmienia piersią metformina przenika do mleka w niewielkim stopniu. Przerwanie leczenia przed operacją lub badaniem z kontrastem należy ustalić z lekarzem. W razie odwodnienia, np. przy nasilonych wymiotach lub biegunce, trzeba czasowo odstawić metforminę i skontaktować się z lekarzem. U osób starszych czynność nerek należy kontrolować częściej niż raz w roku, zwykle co 3–6 miesięcy.

Odpowiedzi na częste pytania

Czy Metformin powoduje chudnięcie?

Nie jest to lek na odchudzanie. U części osób masa ciała spada nieznacznie, ale nie jest to zasadniczy cel leczenia.

Czy można pić alkohol podczas stosowania leku Metformin?

Najlepiej go unikać, a w żadnym wypadku nie wolno pić dużych ilości, bo zwiększa to ryzyko kwasicy mleczanowej.

Co zrobić przy biegunce i wymiotach?

Utrata płynów może pogorszyć czynność nerek. W razie odwodnienia należy czasowo odstawić metforminę i skontaktować się z lekarzem w sprawie dalszego postępowania.

Warunki przechowywania leku Metformin

Pudełko lub blister najlepiej zostawić w szufladzie z dala od pary wodnej i grzejników, w zwykłej temperaturze mieszkania. Zestaw musi być poza zasięgiem dzieci, a przeterminowane tabletki należy wyrzucić zgodnie z zasadami dla leków.

Wskazówki dla pacjenta

Metformin przyjmuj o stałych porach, w czasie jedzenia, i nie zmieniaj dawki na własną rękę. Regularnie kontroluj glikemię oraz wykonuj badania czynności nerek. Przed planowanym zabiegiem lub badaniem z kontrastem poinformuj lekarza o stosowaniu metforminy. Jeśli pojawią się silne osłabienie, ból mięśni, duszność lub uporczywe wymioty, szukaj pomocy medycznej bez zwłoki.

Czas dostawy leku Metformin w Polsce